FOUTEN

Om te leren moet je soms fouten maken, zegt men wel eens. Daar zit zeker een kern van waarheid in, natuurlijk. Wat nou als zo’n fout heel toevallig iets geweldigs oplevert? In dit geval doel ik uiteraard op ‘fouten’ bij het maken van muziek. Maar het gebeurt niet alleen bij muziek. Sterker nog; er zijn ontzettend veel voorbeelden van onbedoelde ongelukjes die tot iets geweldigs hebben geleid. De uitvinding van Peniciline, Teflon en klitteband, om even wat te noemen, zijn stuk voor stuk door “foutjes” ontstaan.

En daar wil ik het nu even over hebben. Wie deze blogs vaker leest, of wel eens les van me heeft gehad, heeft het zeker vaker gehoord: de zogenaamde ‘happy accidents’. Happy accident, vrij vertaald een vrolijk/positief foutje. Of beter gezegd: een fout die achteraf toch geen fout bleek te zijn. Elke muzikant heeft het waarschijnlijk al eens meegemaakt. Het komt erop neer dat je een bepaald doel in je hoofd hebt en dat vervolgens probeert te maken. Maar op de één of andere manier gaat er iets mis. En door diezelfde misser komt er toevallig iets veel leukers uit. Niet zo bedoeld, dus, maar achteraf veel beter dan je in gedachten had.

PRAKTIJKVOORBEELDEN

Onbedoelde fouten hebben in het verleden al vaak voor vernieuwing gezorgd, ook in de muziek. En de term “fout” moet je dan ruim nemen. Goed voorbeeld is de wereldberoemde TB-303 van Roland. Een synthesizer die vrijwel iedereen direct associeert met de muziekstijl “acid”. Maar daar was dat ding helemaal niet voor bedoeld.

tb 303 synth

Roland had de 303 eigenlijk bedacht om eenvoudige baslijntjes mee te maken. Leuk voor bijvoorbeeld gitaristen. Baslijntje maken, afspelen, en er daarna melodie of akkoorden live overheen spelen. Diezelfde TB-303 konden ze destijds aan de straatstenen niet kwijt. Het ging zo ver dat Roland de apparaten in de begindagen gratis of voor een zeer zacht prijsje meeleverde bij aankoop van een gitaarversterker of een soortgelijk apparaat. Uiteindelijk werd het apparaat zelfs uit de handel gehaald. Puur toevallig gebruikte een van de leden van house/techno act Phuture de 303 in de studio en begon doelloos aan alle knoppen te draaien. En wat bleek? Daardoor ontstonden een heleboel knarsende en bliepende geluiden. Geluiden die niemand tot op dat moment ooit had gehoord! De eerste plaat die ze met dat geluid maakten werd uitgebracht op het beruchte Trax records in Chicago. En startte daarmee een geheel nieuw genre! Vanwege de beperkte oplage van de TB-303 waren ze daarna niet aan te slepen. Tweedehands synthesizers van dat type kosten je tegenwoordig meer dan 2000 euro. Goed, Roland heeft meerdere keren een nieuwe variant uitgebracht, maar nooit meer precies zoals de oorspronkelijke versie. Zie bijvoorbeeld mijn eerdere blog over Roland gear.

PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

Zelf heb ik al menig geluid of plaat gemaakt waarbij onbedoelde gevolgen zeer positieve invloed hadden. Zo heb ik al eens een hardware synthesizer aan willen sturen vanuit mijn software, met een midi patroon. Voordat ik iets beluisterd had smeet ik er ook alvast een arpeggiator plugin overheen.  Maar wat bleek? De preset die ik op mijn synthesizer had ingesteld maakte ook al gebruik van de ingebouwde arpeggiator. Ik verwachtte bij het afspelen een ontzettend druk patroontje, maar die synthesizer bleek zoveel info in zo’n korte tijd niet volledig te kunnen verwerken. Resultaat was een geweldig, steeds veranderend melodietje dat ik nooit zelf zo had kunnen programmeren!

Nog een leuke: tijdens een workshop over sampling gebruikte ik ook een microfoon om stemmen op te nemen. Maar tijdens het uitleggen van het gebruikte sample apparaat liep per ongeluk de opname door. Terwijl de microfoon nog aan stond en op tafel naast de sampler lag. Toen ik het later terugluisterde bleken er allerlei te gekke achtergrondgeluiden opgenomen te zijn! Een brei van stemmen op de achtergrond, geruis van de koeling van de laptop en zelfs ritmisch gebonk van de pads van mijn midi controller. Die toevallige opname leverde dus materiaal voor een heleboel tracks.

AFDWINGEN

Het nadeel van dit soort toevalligheden is, dat het…. nou, toevallig gebeurt. Het is geen bewuste keuze, het gebeurt soms gewoon. Sterker nog: soms gaat het zo snel dat je het niet eens vast hebt kunnen leggen. Dat kan nog véél frustrerender zijn: je hoorde een geweldige sound, maar bent vergeten om het op te nemen. Dat lukt me nooit nog een keer, hoor ik mezelf wel eens denken in zo’n geval. En inderdaad, vaak lukt dat zelfde ook gewoon niet nog een keer.  Kun je die toevallige fouten dan ook bewust maken? Zo ver gaat het helaas in de meeste gevallen niet. Toch kun je wel een paar dingen doen om er wat gerichter mee om te gaan.

Misschien kan ik je op een idee helpen door wat voorbeelden te geven.

• Als allereerste noem ik een tip die veel producers toepassen. En dat is opnemen. Zoveel mogelijk opnemen. Ben je aan het stoeien met een nieuw instrument? Beetje akkoorden uitproberen of presets aan het doorlopen? Probeer eens om het geluid tegelijkertijd op te nemen. Terwijl je nog aan het uitproberen bent dus! Dikke kans dat er grotendeels onbruikbaar materiaal tussen zit. Maar er hoeft maar 1 klein toevalligheidje in te zitten. En dan ben je heel blij dat je dat hebt vastgelegd!
• Ook wel eens gemerkt dat een synthesizer (hardware of software) soms even hapert als je een melodie afspeelt terwijl je tussen instellingen of presets aan het skippen bent? Of dat je heel even een geluid hoort dat niet op de rest lijkt? Neem dat ook eens op. Pik dat kleine momentje eruit en gooi het dan in een sampler. Dat geluid krijg je meestal niet bewust uit je synthesizer, maar nu heb je ‘m tóch. Al is het maar een klein stukje.
• Dit wel eens gehad? Je hebt een midi loop geprogrammeerd en wilt dat stukje verplaatsen in je arrangement. Maar terwijl je het versleept komt het per ongeluk in het spoor van een ander instrument terecht. Kan soms geweldige resultaten opleveren, ondanks dat het niet de bedoeling was. En dit kun je soms wel bewust doen. Probeer het soms gewoon eens. Niet teveel over nadenken, gewoon even proberen wat er gebeurt als je iets naar het verkeerde kanaal sleept.
• Variatie hierop: doe dat zelfde eens met audio. Sleep een drumloop eens in een anders audio spoor, bijvoorbeeld 1 die voor vocalen/zang bedoeld was. Britse muzikanten Leftfield deden dit wel eens als ze een remix moesten maken. Eerst alle afzonderlijke sporen openen in een project, daar wat effecten aan toevoegen die passen bij elk element. En dan alle audio of midi informatie 1 spoor verderop slepen. Werkte niet altijd, maar leverde vaak ook bizarre onverwachte resultaten op.
• In navolging van het hierboven genoemde 303 verhaal: draai bij elke synthesizer die je gebruikt eens op de gok aan alle knoppen terwijl hij speelt. Ook knoppen waar je normaal niets mee zou doen. Wie weet wat er uit komt.
• Staat er een heel specifieke omschrijving bij de presets van je effecten? Bijvoorbeeld “vocal processing”.  Probeer die preset dan vooral ook even uit op zaken waar het niet voor bedoeld is.

TOT SLOT

Je ziet het; niet alles hoeft tot in de puntjes uitgedacht te zijn. Met deze voorbeelden wil ik ook zeker niet suggereren dat je de hele tijd op zoek moet gaan naar dit soort ongelukjes. Wat ik je wel wil meegeven is dit: er zijn zoveel verhalen te vinden over “happy accidents” die tot geweldige resultaten hebben geleid. Het speelt dus wel degelijk mee in het hele proces, ook bij ervaren en succesvolle producers. En het helpt als je je daar in ieder geval van bewust bent. Nog beter: zorg dat je er enigszins op voorbereid bent. Direct opnemen is een goed begin. Probeer ook eens wat van de voorbeelden die ik hier noem zelf uit. Gebruik apparaten voor zaken waar ze niet voor bedoeld zijn, draai aan knoppen die je gewoonlijk niet gebruikt, of stuur audio/midi signalen naar effecten en instrumenten die voor iets anders bedoeld waren. Kortom: zoek het soms een beetje op.

Kijk vooral ook even naar het bijgevoegde filmpje over het maken van een plaat voor Far East Movement. Goed voorbeeld van een zeer geslaagd “happy accident”.